KAMBAR-ATA HYDROELECTRIC POWER PLANT: MULTILATERALISM AS A TOOL OF REGIONAL WATER SECURITY
##plugins.pubIds.doi.readerDisplayName##:
https://doi.org/10.48371/ISMO.2026.65.3.009Кілт сөздер:
Камбар-Ата гидроэлектр станциясы, көпжақтылық, трансшекаралық су ынтымақтастығы, Орталық Азия, аймақтық қауіпсіздік, су-энергетика байланысы, Қырғызстан, Қазақстан, Өзбекстан, гидроэнергетиканы дамыту, халықаралық ынтымақтастықАннотация
Бұл мақалада Орталық Азиядағы трансшекаралық су қауіпсіздігі мәселелерін шешуде көпжақты ынтымақтастықтың тәжірибелік мысалы ретінде Камбар-Ата (Камбарата-1) су электр станциясы жобасы зерттеледі. Зерттеу Нарын өзеніндегі 1,860 МВт қуатты бұл құрылысты дамытуда Қазақстан, Қырғызстан және Өзбекстан арасындағы үшжақты әріптестікті талдайды. Жұмыс жобаның кеңестік кезеңнен бастап сәтсіз екіжақты әрекеттер арқылы 2023-2024 жылдары қалыптасқан қазіргі көпжақты шеңберге дейінгі эволюциясын қарастырады. Халықаралық келісімдер, саяси құжаттар және сарапшылық бағалаулардың сапалық талдауын пайдалана отырып, мақалада көпжақты ынтымақтастық механизмдері аймақтағы дәстүрлі су-энергетикалық қақтығыстарды қалай жеңе алатыны көрсетіледі. Нәтижелер Камбар-Ата жобасы нөлдік қосындылы бәсекелестіктен ортақ пайда бөлуге өтуді білдіретінін, серіктестер арасында тең меншік үлестері мен электр энергиясын пропорциялық түрде бөлуді қамтитынын көрсетеді. Дүниежүзілік банк, ЕҚДБ, т.с.с халықаралық қаржы институттарының қатысуы техникалық сараптама мен заңдылықты қамтамасыз ете отырып, құрылысқа қажетті шамамен 4,2 миллиард долларды жұмылдыруға көмектеседі. Мақалада бұл көпжақты тәсіл жоғарғы ағыстағы су энергиясын өндіру қажеттіліктері мен төменгі ағыстағы суару талаптарын қанағаттандырып, трансшекаралық су ресурстарын басқарудың қайталанатын моделін ұсынатыны туралы қорытынды жасалады. Бұл шеңбердің табысы тұрақты саяси міндеттемеге, мөлдір басқару құрылымдарына және ұлттық мүдделерді аймақтық су қауіпсіздігі императивтерімен теңестіретін әділ пайда бөлу механизмдеріне байланысты.
