ҚЫТАЙДЫҢ “БІР БЕЛДЕУ - БІР ЖОЛ” БАСТАМАСЫ ЖӘНЕ ТҮРКИЯ: КӨППОЛЯРЛЫ ЖАҒДАЙДА “ҚАЙТАДАН АЗИЯ” БАСТАМАСЫНЫҢ ҚАЛЫПТАСУЫ
##plugins.pubIds.doi.readerDisplayName##:
https://doi.org/10.48371/ISMO.2026.64.2.019Кілт сөздер:
Түркия, Қытай, Бір белдеу - Бір жол, Орта дәліз, Қайтадан Азия, көпполярлық, сыртқы саясат, сауда-экономикалық ынтымақтастықАннотация
Мақалада Қытайдың «Бір белдеу – Бір жол» Бастамасы мен Түркияның «Қайтадан Азия» Бастамасының көпполярлы халықаралық жүйенің өзгеруі жағдайындағы өзара байланысы қарастырылады. Жаһандық экономикалық тәртіптің өзгеруі және Азияның, әсіресе Қытайдың, рөлінің артуы Түркияның сыртқы саясатын қайта бағдарлау үшін жаңа жағдайлар қалыптастырады. Зерттеудің мақсаты – Қытайдың экономикалық өсуі мен «Бір белдеу – Бір жол» Бастамасы жобаларының жүзеге асуының, соның ішінде Орта дәліздің дамуының, Түркияның сыртқы саяси стратегиясына және оның Азия елдерімен өзара іс-қимылына ықпалын талдау. Зерттеу әдіснамасы ресми құжаттарды талдауды, салыстырмалы әдісті және 2000–2024 жылдар аралығындағы Түркия мен Қытай арасындағы сауда-экономикалық ынтымақтастыққа қатысты статистикалық деректерді қамтиды. Зерттеу нәтижелері екіжақты ынтымақтастықтың, әсіресе сауда, инфрақұрылым және инвестициялар саласында біртіндеп кеңейіп келе жатқанын көрсетеді. Сонымен қатар, Түркияның «Бір белдеу – Бір жол» Бастамасы жобаларына қатысуы оның Азия мен Еуропа арасындағы маңызды транзиттік рөлін күшейтеді. Сонымен бірге, талдау құрылымдық теңгерімсіздіктердің сақталуын көрсетеді, оның ішінде Қытай пайдасына сауда теңгерімсіздігі және инвестициялық өзара іс-қимыл деңгейінің салыстырмалы түрде төмен болуы. Зерттеудің ғылыми маңыздылығы көпполярлы жүйе жағдайында жаһандық экономикалық бастамалардың орта деңгейдегі мемлекеттердің сыртқы саяси стратегияларына әсерін талдауда көрінеді. Сонымен қатар, жұмыс экономикалық және геосаяси тәсілдерді ұштастыру арқылы Түркия мен Қытай арасындағы қатынастарды зерттеуге үлес қосады. Зерттеудің практикалық маңызы оның нәтижелерін мемлекетаралық қатынастар мен сыртқы саяси тәсілдерді талдауда қолдану мүмкіндігімен байланысты. Зерттеу нәтижелері Қытаймен ынтымақтастықтың жаңа мүмкіндіктер ашатынын, алайда қолданыстағы теңгерімсіздіктерді ескеруді және ұзақ мерзімді тұрақты стратегияны қалыптастыруды талап ететінін көрсетеді.
