ЭТНИКАЛЫҚ ТУЫСТЫҚ РИТОРИКАСЫНАН ПРАКТИКАЛЫҚ ІСКЕ АСЫРУҒА КӨШУ: TÜRK SOYLU САНАТЫНДАҒЫ ТҰЛҒАЛАРҒА АРНАЛҒАН ТҮРКИЯНЫҢ ЖАҢА КӨШІ-ҚОН РЕЖИМІН ТАЛДАУ
##plugins.pubIds.doi.readerDisplayName##:
https://doi.org/10.48371/ISMO.2026.64.2.004Кілт сөздер:
Turkey, Türk soylu, migration policy, kin-state, co-ethnic preference, labor market, diaspora, credential recognitionАннотация
Бұл мақала Түркия Республикасының 2025 жылы № 2527 Заңына енгізілген түзетулерге арналған. Аталған өзгерістер тегі тюрк халықтарына жататын шетел азаматтарына (Türk soylu) берілетін артықшылықты көші-қон режимін кері күшпен қайта қарастырады. Түркиядағы көші-қон саясаты мен диаспоралармен жұмыс істеудің тарихи қалыптасқан тәжірибесі аясында мақалада жаңа президенттік жарлықтың құқықтық талаптарды нақтылауы және біліктілікті растау мен кәсіби тіркеуге байланысты қосымша әкімшілік шектеулер енгізуі талданады.
Ғылыми әдебиеттер мен нақты кейс-зерттеулерге сүйене отырып, мақалада месхет түріктері (Ahıska Türkleri), Қырым татарлары және ұйғырлар сияқты тюрк диаспораларының ішкі әркелкілігі және мемлекеттік саясатты іске асыру барысында туындайтын қиындықтар көрсетіледі. Сонымен қатар этникалық тұрғыдан туыстас қауымдастықтарға қатысты мемлекеттік саясаттың саяси өлшемдері, еңбек нарығындағы теңсіздік және селективті қосылу тетіктерін қалыптастыратын мемлекетаралық бәсекелестік мәселелері қарастырылады. Әсіресе қауіпсіздендіру (securitization) үдерістерінің Түркиядағы ұйғыр қауымдастығына ықпалына назар аударылады.
Посткеңестік кеңістіктегі этникалық оралу бағдарламалары бойынша деректер артықшылық пен институционалдық шеттету элементтерінің күрделі байланысын айқындайды. Зерттеу нәтижелері этникалық туыстас мигранттарды қорғау тетіктерінің формалды түрде кеңейтілуіне қарамастан, құрылымдық бюрократиялық және саяси сүзгілердің бұл механизмдерге кең ауқымды қолжетімділікті шектейтінін және этносаяси әрі гендерлік айырмашылықтар бойынша теңсіз нәтижелерге әкелетінін көрсетеді. Мақалада құқықтық-институционалдық талдау, салыстырмалы кейс материалдары және коэтникалық көші-қон режимдері жөніндегі ғылыми әдебиеттер синтезделіп, ресми риторика мен практикалық іске асыру арасындағы алшақтықты тереңірек түсінуге мүмкіндік береді.
