ӘСКЕРИ ІСТЕ ЖАСАНДЫ ИНТЕЛЛЕКТТІ ҚОЛДАНУДЫҢ ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ТӘЖІРИБЕСІ
##plugins.pubIds.doi.readerDisplayName##:
https://doi.org/10.48371/ISMO.2026.64.2.001Кілт сөздер:
Әскери және әскери технологиялар, ұлттық қауіпсіздік, әскери стратегия, жасанды интеллект, киберқауіпсіздік, қару-жарақ және әскери техника, ұшқышсыз ұшу аппараттары, нейрондық желілерАннотация
Мақала жасанды интеллекттің (ЖИ) даму үдерістерін
талдауға және оны әскери істе қолданудың халықаралық тәжірибесін
кешенді зерттеуге арналған. Қару-жарақ пен әскери техника үлгілерінде,
сондай-ақ жетекші шет мемлекеттердің Қарулы Күштері тәжірибесінде
жасанды интеллект технологияларын енгізудің негізгі бағыттары
қарастырылды. Әсіресе барлау, басқару жүйелері, ұшқышсыз аппараттар,
киберқауіпсіздік, логистикалық қамтамасыз ету және жауынгерлік шешім
қабылдау процестеріндегі ЖИ-дің рөліне ерекше назар аударылды.
Соңғы онжылдықтарда жасанды интеллект заманауи соғыс жүргізу
әдістерінде берік орын алып, әскери операциялардың сипатын түбегейлі
өзгертуге ықпал етуде. Болашақ соғыстар мен әскери қақтығыстардың
ықтимал бейнесі қарулы күштерді қолдану нысандары мен тәсілдеріндегі
өзгерістердің ғылыми-техникалық прогреспен тікелей байланысты екенін
көрсетеді. Геосаяси факторлармен қатар, жаңа буын қару-жарақ жүйелерін
әзірлеу, автоматтандырылған басқару кешендерін жетілдіру және деректерді
жедел өңдеу технологияларын дамыту шешуші мәнге ие болуда.
Жетекші технологиялық мемлекеттердің тәжірибесі ЖИ-ді қолдану
ақпараттың ауқымды көлемін талдау, қауіп-қатерлерді алдын ала
болжау, операциялық шешімдерді жылдам әрі дәл қабылдау мүмкіндігін
арттыратынын дәлелдейді. Сонымен қатар, ЖИ әскери қызметшілердің
өмірін сақтауға, адам факторына тәуелділікті азайтуға және басқару
тиімділігін жоғарылатуға ықпал етеді. Мақалада шетелдік тәжірибе негізінде жасанды интеллектті әскери
басқару жүйелеріне интеграциялау тетіктері, цифрлық трансформация
жағдайындағы әскер құрылымдарының бейімделу ерекшеліктері және
әскери кадрларды даярлау мәселелері талданады. Сондай-ақ автономды
жүйелердің даму перспективасы, деректердің қауіпсіздігін қамтамасыз ету,
киберқауіптерге қарсы іс-қимыл және халықаралық құқық нормаларына
сәйкестік мәселелері қарастырылады.
Зерттеу нәтижелері жасанды интеллект технологияларын тиімді әрі
жауапты түрде енгізу ұлттық қауіпсіздікті нығайтудың, әскери әлеуетті
арттырудың және заманауи қауіп-қатерлерге уақтылы әрекет етудің маңызды
факторы екенін көрсетеді. Осыған байланысты ЖИ-ді әскери салада
қолданудың стратегиялық маңызы мен оны реттеудің институционалдық
негіздерін жетілдіру қажеттілігі негізделеді.
